Doe zelf normaal - Maxim Februari

het stond al lang op mijn leelijst (waar erg veel staat, helaas), maar deze week had ik een goede aanleiding om "Doe zelf normaal" van Maxim Februari te lezen. Wat een fijn en prikkelend essay.

Hieronder pak ik een paar van de stukken tekst die ik gemarkeerd heb erbij, om je mijn indruk van het boek te geven.

"Hoe zeg je ‘eigenlijk’ in het computers?" (Maxim Februari, Doe zelf normaal)

Met een referentie naar eeen verhaal van Karel van het Reve verhaal duidt Maxim een onvermijdelijke tekortkoming van alle digitalisering: het grijze gebied waarin de beslissing afhang van zaken die niet voorspelbaar zijn. Van het moment, van de context, van de voorgeschiedenis, van jouw gedachten, dromen of angsten over de toekomst. Van impuls en oprecht toeval. Computers kennen geen "eigenlijk", en mensen wel. Dus kunnen computers mensen nooit vervangen.

"Praten, schrijven, nadenken, argumenteren, rechtvaardigen: dat is de praktijk van de menselijke moraal." (Maxim Februari, Doe zelf normaal)

Mensen zijn morele wezens, computers per definitie niet. En die praktijk van de menselijke moraal staat ernstig onder druk door de digitalisering en wat daarachter schuil gaat. Door regels te verwerken in digitale technologie, raakt ons eigen handelingsvermogen ernstig beperkt.

"Door de opkomst van regelgevers zonder hersens en zonder lichaam wordt de samenleving abstracter geleid. " (Maxim Februari, Doe zelf normaal)

En doordat die regels in software zitten die door bedrijven gemaakt wordt, raakt de overheid ook haar macht kwijt. een netto verlies voor de samenleving.

"Al met al stuurt code ons gedrag effectiever dan een wet, ook als die code zelf niet in strikte zin een wet is. De quasisoevereine macht van code <...> komt voort uit het gemak waarmee die code een norm kan stellen en toepassen, zonder de omslachtige procedures die juridische regels moeten doorlopen." (Maxim Februari, Doe zelf normaal)

En voor onszelf en onze vrijheden:

"Stellen burgers zichzelf de wet nog en interpreteren ze samen de wet nog – of wordt het handelen bepaald en aangestuurd door rigide regels die als simpele instructie zijn opgenomen in de technologie?" (Maxim Februari, Doe zelf normaal)

"Tot nu toe was het een monopolie van de staat om dwang – of politiemacht – te gebruiken en zo gedrag te forceren," (Maxim Februari, Doe zelf normaal)

Nu is het steeds vaker een bedrijf of niet democratisch verkozen organisatie die dwang gebruikt.

Geen antwoorden of oplossingen, wel een heldere probleemstelling

Ik las recenties waarin gemopperd werd dat Maxim Februari in dit boek alleen het probleem beschrijft, en niet met oplossingen komt. Hij noemt het zelf echter een essay, en stelt aan het begin ook duidelijk dat hem daarin de ruimte en tijd ontbreekt om die oplossingen voor te stellen.

Maar als genuanceerde en zeer heldere analyse van de uitdagingen die onze huidige democratie en rechtstaat ondergaan, is het zeer overtuigend en compleet.

"Zelf denk ik dat met de introductie van digitale technologieën de grote filosofische vragen weer op tafel zijn komen te liggen die we steeds met tussenpozen van een paar eeuwen hernieuwd aan elkaar stellen." (Maxim Februari, Doe zelf normaal)

We moeten aan de slag, aanpakken!

Het boek is uit en u wilt op de valreep nog snel een oplossing van mij: een antwoord op alle vragen. Is er geen app? Helaas, nee, geen app. Er is een politieke gemeenschap, een rechtsgemeenschap, die digitaal wakker moet worden.